Yaz Geçer..

      Bu gün sonbaharın ilk günü. Garip bir veda kokusu var sanki havada. Kapı pencere örtülecek, kapanacağız evlere, sarılacağız kalın kalın kazaklara.. Bunun neresi hüzünlü bilmiyorum. Ama buruk sanki sonbahara girmek. Ablam Pelin bütün yaz emek harcadığı, ilmek ilmek yeşertip neşelendirdiği bahçemizin fotoğraflarını çekerken bunları düşündüm. Ve ben de çekeyim, kalsın burada, karla yağmurla gitmesin istedim. İşte benim eski heykellerimin mezarlığı, Pelin'in kayıp kelimelerinin ev sahibi (biraz daha yeşertse, arasa bulacak eminim), Toprak'ın sağa sola zıplayarak, hayali kahramanlarıyla kapışmalarını gerçekleştirdiği, sıcak yaz gecelerinde arkadaşlarımızla yaptığımız serin, esintili dost sohbetlerinin mekanı bahçemizin küçük, güzel ayrıntıları. ..



         


   


   

   











          Elbette biliyorum, toprak dinlenmeli.. Yorgun ve yaşlı kaplumbağamız (çocuklar o hale getirmiş kabuğunu, getirdik bahçemize, kurtardık ellerinden,  yok, çocukların acımasızlığının  masum olduğunu da biliyorum) kazacak kendine kışı geçireceği çukuru, biriktirecek gelecek yaza enerjisini.. Kiraz, erik  ağaçlarımız (belki bu kez yeni dünya ağacı da) meyve verecek gücü toplayacak.. Biz de biriktireceğiz yeni yazılar, heykeller, bebekler, hayali kahramanlar..
      O halde hoş geldi sonbahar, sefa getirdi..

Orman Günlükleri..

                              
                                                                                                             Cide Ormanları


                 Orman tonlar arasındaki dingin gezintidir.


                               
                                                                                                           Cunda Ormanları


                  Orman hem tektir, tane tanedir, hem de birçok ve bütün..


                             
                                                                                                       Antalya Ormanları


            Orman önce ağaç yapraklarını sallayan sonra sazlıkların arasından usulca esip suyun kaygan yüzüne ulaşan görünmez 'şey'dir. Kollarını, parmaklarını ürpertir.


                            
                                                                                                        Elören Ormanları


           Domur domur patlak verir ayağının altında olur olmaz yerlerden..


                       
                                                                                                      Elören Ormanları


         Her domur hiç tahmin edemeyeceğin, canlılığına ve neşesine şaşıracağın bir renk patlatır.




                       
                                                                                                Elören Ormanları


        Uçuşur, tenine bulaşır..


                       
                                                                                              Elören Ormanları


               Bir neşe, netlik verir ondan sonraki sisli karanlık günlere..



                      
                                                                                                Elören Ormanları

                      Başını döndürür, gözünü yakar, tüter, kokar..



                                         
                                                                              Ilgaz Ormanları

               Hep oradadır, dağla bulut arasında bir yerlerde.. Bunu bilmek güven verir.

Müşfik Kenter, Reha Erdem, Dostlar Ve Birkaç Yaka Bebeği

          Ah.. Çocukluğumuzu ve hatta belki bizi biz yapan duyguları oluşturan sanatçılar bir bir gidiyor yere ya da belki göğe.. Aslında sanatçılar deyip garip uzak bir mesafe koymak istemiyorum zira biz hiç anlamazdık ki, onlar oyuncu, meslekleri bu.. Amcamız, dayımız, teyzemiz gibiydi onlar. Sanki yanı başımızda, bildiğimiz, tanıdığımız, oturup kalktığımız insanlardı. Öyle ya, biliyorduk nasıl bakarlar aşk acısı çekerken, nasıl gülerler mahçup, nasıl ağlarlar yüreklerini renksiz bir acı kapladığında. Hiç unutamam Müşfik Kenter'le Zuhal Olcay'ın Gecenin Öteki Yüzü'ndeki bir kaç dakikaya sığan o ömürlük diyaloğunu. O geniş omuzları ve berduş tavrıyla, büyülü sesinden dinlediğim sözleri hatırlıyorum hala; "Madem ateşin var ne duruyorsun karanlıkta?"

                                    

             Biliyorum, Türkan Şoray, Şener Şen de gidecek birgün.. Canımızı feci yakan, çenemizden söke söke alınan yirmi yaş dişleri nasıl aslında  son veriyorsa çocukluğa, biz de öyle veda edeceğiz onlara..   Gittikçe onlar;                                        Büyüyeceğiz..  Eksileceğiz..



         Yok, bazen de güzel şeyler getiriyor büyümek. Mesela seni İhsan Oktay Anar'la tanıştırıyor bir okuyucu olarak. Yalayıp yutuyorsun ilk başta bir türlü alışamadığın ama sonra tek tek anlamlarını bilemesen de metin içinde akan, aktıkça içine içine işleyen ve sana kendini 'bil'diren eski tükçe sözcüklerini.. İşte sonra duyuyorsun tam da çekip gidenlere üzüldüğün günlerde; yeni kitabı çıkıyormuş İhsan Oktay Anar'ın..




                          

              Sonra tekrar kızlar, dost sohbeti, sinema..  Bu kez Reha Erdem filmleri.. Hep beraber şaşırıyorsun Reha Erdem'in harika sinemasına. Birşeyden hep beraber etkilenmek, hep beraber gülüp duygulanmak çok keyifli. 


                   


   E tabi  sonra gelir parmakucu kaşıntısı..


                                


                                



                                     


               Uzun süredir biriktirdiğim kullanılmayacak kadar küçülmüş kurşun kalemlerini ne yapacağımı da bulunca.. Bunu da bir türlü yazamayan yazar arkadaşlarına, yaza yaza bir sürü kalem bitirmeleri temennisiyle verince.. Gözlerindeki sevinç ışığını  görünce..
                                                   Zevkli  aslında eksile eksile de olsa büyümek... Çünkü eksildikçe tamamlıyor vücut başka başka şeylerle kendini. 

                               

Kafkaesk Kapılar..

                                                                                                                             Cunda Adası Kapısı..

 “Yasanın kapısında bir kapıcı vardır. Kırlardan bir adam gelerek Yasaya kabul edilmesi için
 yalvardı. Ama Kapıcı o an izin veremeyeceğini bildirdi. Adam düşündü ve sonra izin alıp alamayacağını sordu. Kapıcı, ‘olabilir, ama şimdi değil’ dedi. Kapı her zaman olduğu gibi açık olduğu için adam eğildi ve içeriye bakmaya çalıştı. Kapıcı gülerek ‘seni çekiyorsa izin vermememe rağmen içeri girmeye çalış. Ama ben çok güçlüyüm ve kapıcıların en önemsiziyim. Her oda girişinde bir kapı vardır ve bir öncekinden çok daha güçlüdür. Üçüncü kapıcı o kadar korkunçtur ki yüzüne bile bakamam’ der. Kapıcı ona bir tabure verir ve oturtur. Adam orada günlerce ve yıllarca oturur ve bekler. Bu yolculuk için gelen adam her şeyini kapıcıya rüşvet vermek için kullanır. Ama kapıcı izin vermez. Kapıcı verilenleri yine de alır ve adama ‘bunları bir şey atlamadığını düşünmen için alıyorum’ der… Adam yaşlanır ve kapıcının kürkünün arkasındaki pirelere bile rüşvet verir. Zamanla görüşü azalır. Ama artık kapının ardında karanlıktan sızan bir ışığı da fark edebiliyordur. Artık çok uzun ömrü kalmamıştır. Artık ölmek üzereydi ve kapıcıya sormadığı bir soru kalmıştı eğilerek sordu: ‘Herkes Yasaya ulaşmaya çalışıyor ama bu uzun yıllar boyunca neden sadece ben yalvardım’. Kapıcı adamın sona yaklaştığını anladı ve adamın duymasını sağlayacak şekilde bağırarak: ‘ Buraya başka birisi kabul edilemez, çünkü bu senin kapın. Şimdi onu kapatıyorum’ dedi“.

                                                                                                                             F. Kafka




                                                                                                                      Cunda Adası Kapısı..

     Kafka'nın hikayelerinden "Yasanın Önünde" yi okuduğumda hissettiğim etki, bu küçük hikayenin  Orson Welles'in "Dava" filmindeki resimli canlandırmasını izlediğimde daha da çoğaldı...




                                                                                                                Kıbrıs Kapısı..

      Steven Soderbergh'in birazdan anlatacağım sahnesini izlediğimde ise "kapı" artık benim de meselem olmuştu...


                     
                                                                                                              Cunda Adası Kapısı

                     K. sonunda şatonun kapısına gelebilmiştir. K. bu kapıya gelene kadar sıkışık, labirentimsi, basık mekanlardan  ve bir türlü tam olarak anlayamadığı dolaşık bürokratik ilişkiler ve durumlar nedeniyle  ne kadar soluk soluğaysa, aslında gündelik hayatımızda yasalarla ve insanlarla  çok da farklı  durumlar içinde olmayan biz seyirciler de soluk soluğayızdır... 




                                                                                                                Cunda Adası Kapısı..

                   K. kapının önünde durur. K.'nın sırtı, kapının da yüzü bize dönüktür. Kapıyı K.'nın omuzundan dar bir açıyla görürüz. K. kapıyı çalar. Kapıyı görebildiğimiz sınırlı açıyla,   fark bile etmeden  adamın önünde durduğu kapıyı normal kapı boyutlarında algılayan ve normal bir kapı çalındığında nasıl bir ses duyulursa öyle bir ses bekleyen biz seyirciler ilk algı şokunu yaşarız; devasa bir "knock, knock" sesi... 





 
                                                                                                                       Cunda Adası Kapısı..

               Kamera o ürkünç sesi duymamızla K.'ın omuzundan yavaşça uzaklaşmaya başlar. K. kadrajda küçüldükçe kapı büyümeye başlar.  Büyür, büyür kapı, küçülür küçülür K. 
              O kadar büyükmüş ki kapı,  K. önünde küçücükmüş meğer; nedenini bilmediği halde  suçlandığı davanın ve o istemese ve farkında olmasa da dahil olduğu yasanın karşısında olduğu kadar küçük..
             Biz izleyiciler de en az o kapı kadar büyümüş gözlerle ve aklımızda uçuşan  binbir çağrışım, özdeşim ve fikirle bitiririz bu sahneyi.

              Sonra sonra işte böyle birikir kapı fotoğrafları..

           
                            
                                                                                              Ankara Kalesi Anahtarları..

       Evet diğer kitabın başındaki küçük öyküde adam  hiç giremedi kendi kapısından, evet  bu kitabın sonunda  K. infaz edildi suçlandığı dava sonucunda, bilmesek de, seçmesek de içindeyiz yasanın evet. Ama anahtar diye birşey de var..  Belki umut da..

Hoşçakal Metin Erksan..

 Unutmayız hiç..

"Ormanda Ölüm Yokmuş"

                        

            Olimpos ormanındaydım bu fotoğrafta. Üzgündüm biraz.  Karışayım istiyordum ormana, börtüböceğe, çıkayım insanlığımdan. Neden hep biziz, neden hep bütünüz bedenimizde, insanız? Bazen dağılsak, toz olsak, su olsak, ağaç olsak, balık olsak, yaprak olsak. Ağaçlar çok sıktı, biri böyle devrilmişti suyun üzerine, bir yanından öte yanına kadar, bir uçtan bir uca.. Çok zor oldu o ağaca varabilmem, üzerine çıkabilmem. Tam karşıda bekledi arkadaşım, "orada dur, tam orada, ben ağaca çıkınca bas deklanşöre" dedim. Dengemi bulmakta, ayakta durmakta çok zorlandım, ağacın altından yılan balığı bile geçti beklerken. Bakakaldım, düşmekten korktum (hem parçalanmak istiyorum bütünümden, hem de canım yanmasın, bir yerime birşey olmasın.. Bu ne yaman ne sevimsiz bir çelişki). Düşmekten korkmuşluğun, bütün büsbütün insanlıktan bıkmışlığın fotoğrafı bu..

Nedimeler, Diego Velazquez

                                                           






      "Aynaların dünyası ile insanların dünyasının birbirlerinden ayrı, bölünmüş olmadığı bir çağda, bir gece, ayna halkı dünyayı işgal eder. Çıkan savaşın sonunda, Sarı Sultan'ın büyü gücü sayesinde ayna halkı alt edilir. Sarı Sultan, işgalcileri aynalara hapsedip, bundan böyle insanların hareketlerini taklit etmekle cezalandırır. Artık ayna halkı, insanların kölesi, yansımalardır. Ama bir gün gelecek, büyü bozulup, ayna halkı da özgürlüğüne kavuşacaktır" 
                                                                                                                                                   Jorge Luis  Borges


          Eserlerinde oluşturduğu elitist dil ve sağlam entellektüel alt yapıyla içinde  bulunduğu Barok döneminden de "Barok" sayılabilecek İspanyol ressam Velazguez'in, optik, mekansal ve hatta konu bütünlüğü, espas sorunun çözümü gibi ana unsurlarını "ayna" yardımıyla oluşturduğu Nedimeler'e, bu dev esere, Borges'in bir öyküsünden bu alıntıyla başlamak en doğrusu sanırım. Nedimeler'deki ayna kullanımı, aynayı,  resme bakan (biz), resme poz veren (Velazquez ve saray erkanı) ve resimdeki aynadan yansıyan (kral ve kraliçe) arasındaki  baş döndüren  trafiğe dahil ediş şekli zamanını da aşmış, mesela Picasso'yu ve hatta Foucaoult'u bile etkilemiştir. Picasso yaptığı onlarca resimle Nedimeleri kübist bir yorumla tuvaline yansıtmış (bir örneği altta), Foucaoult'da "Kelimeler ve Şeyler" adlı kitabına ana unsur olarak bu resmi koymuş ve "Gördüğümüz şeyleri istediğimiz kadar anlatalım, görünen şey hiçbir zaman söylenen şeyin içine sığmaz ve söylenmekte olan imgeler, eğretilemeler, kıyaslamalar aracılığıyla istendiği kadar gösterilmeye çalışılsın, bunların ışıklarını saçtıkları yer gözlerin gördüğü değil de, sentaksın ardışıklığının tanımlandığı yerdir" demiştir. 
""



                        

                 Velazquez'in aynalar yardımıyla yaptığı  kurguyu oluştururken daha önce bu blogda incelediğim Van Eyck'ın "Arnolfinilerin Evlilik Töreni" isimli resminden etkilenmiş olması benim açımdan tesadüf değil elbette. Van Eyck donuk yüzlü  Arnolfinilerin arkasındaki duvara o aynayı ve aynaya da belli belirsiz kendi yansımasını koyarak  kendinden sonraki resimleri nasıl değiştirdiyse, Velazquez de hem görebildiğimiz birinci  aynayı resimdeki garip modellerin arkasındaki duvara yerleştirerek (ve tabi bu aynadan kral ve kraliçeyi yansıtarak) hem de göremediğimiz ama aslına ressam da dahil tüm modellerin poz verdiği ikinci aynayı da resmin ana unsuru yaparak, döneminden sonraki sanat eserlerini  değiştirmiştir. 
                Velazquez'in bu resimdeki ayna kurgusu Van Eyck'ınkinden daha  karmaşık. Nedimeler'deki ayna-seyirci-model ilişkisini karıştıran şey arka duvardaki aynaya kral ve kraliçeyi yansıtmış olması. Zira eğer biz seyirciler modellerin poz verdiği, bakışlarıyla odaklandığı kişilersek ressamın bize, izleyicilerin güruhuna dahil olması gerekirdi. Tamam ressam dev bir ayna kullanarak (ki ayna hafifçe eğik konumlandığı için resmin neredeyse üçte biri tavandan ibaret) kurguyu oluşturmuş. Ama o zaman da arka duvardaki aynaya yansıyan görüntünün biz seyircilerin yansımaları olması gerekmez miydi? Velazquez küçük aynadaki, iki aynayı karşı karşıya koyduğumuzda oluşan  o sonsuz, paradoksal iç içe geçiş görüntüsünü kırarak, kırmakla kalmayıp biz seyircileri orada olmamız gerekirken görüntüden çıkararak ve iki de yeni yansıma ekleyerek resme teatral bir sahne kurgusu niteliği kazandırmış. Böylece görünen anlamla, anlamsalın görüntüsü kaynaşmış. 
               Arkada duvardaki küçük aynayı ve oluşturduğu anlamları incelerken  aynanın asılı olduğu duvara da göz atmak gerekiyor sanırım. Arka duvar bu resimde üzerine özenerek asılmış resimlerle çağın politik amblemleriyle uyum içinde. Düzeni, elitist bir sanat zevkini ifade ediyor. Tam alttaki çerçeveye ilahi ve sonsuzluk göndermesi olan ayna ve aynaya da hem ilahi gücü bünyelerinde bulundurmaları  hem de varlıklarının  ideolojik yönü de göz önüne alınarak kral ve kraliçe de ekleniyor. Böylece aynanın simgelediği tüm anlamlar kral ve kraliçeye de mal edilmiş oluyor. 
    Resimde toplam onbir kişi yer alıyor; tuvalinin başında çalışan ressamın kendisi, resmin temel figürü olarak resme yerleştirilmiş olan küçük prenses İsabel De Velasco, prensese su uzatan Dona Maria ve prensesin diğer tarafındaki nedime, iki tane saray cücesi,  cücelerin birinin ayağıyla rahatsız ettiği köpek, arkada nedimelerin gözetmeni  ve yine gözetmen olduğu tahmin edilen yaşlı adam, tam arka merdivende ise duvar halısı dokuma atölyefi şefi olduğu bilinen Don Jose Nieto bilinçli ve hesaplı  şekilde resme yerleştirilmişler. Duvardaki küçük aynada ise ortamda bulunmasına rağmen sadece yansımaları eklenerek diğerlerinden daha farklı ve yüce bir mahiyet kazanan kral ve kraliçe. 
   Gelelim tam da bu resmin yapıldığı dönem saraydan "asalet" unvanını almak üzere olan ressamın resme kişileri yerleştirirken yapıtığı ince hesaplara; 
   Velazquez  ne kadar anlık tesadüfi  bir hava verse de resimdeki nesneleri ve kişileri yerleştiriş biçimi oldukça özenli ve bize birşeyler anlatır gibi. Ressam kendini özellikle prensesin ve onun görevlilerinin yanında resmetmiş, böylece asil insanlarla uyumlu bir bütünlük halinde. Kafasını hafifçe sağa eğerek bağlılık ve mutlulukla resmini yapıyor. Prenses anne babasına; prensesin görevlileri, ressamı, cüceleri ve hatta köpeği (burada krala biat eden gücü simgeliyor) ise  ülkelerinin ve  teolojik gücün tek sahibi krallarına (bir anlamda babalarına) bakıyorlar. O dönemde sarayda Velazquez ile  rekabet halinde olduğu bilinen dokuma atölyesi şefi Don Jose Nieto resmin ve odanın, odadaki o bütüncül ve huzurlu havanın uzağına itilmiş. Velazquez kralın ona verdiği resim siparişini yaparken eserine   Don Jose Nieto ile ilgili mesajı da iliştirmeyi ihmal etmemiş.  Bu resim aslında ressamın kralına bağlılığını, onun soylu ailesine sadakatini gösterir nitelikte. Ama ressamın kraldan talep ettiği şeyi de açıkça ifade etmekten geri kalmıyor. Ressam zaten  bu unvanı resmi yaptıktan üç yıl sonra alıyor.   


  Bir resmin yapılış amacı, hesabı ve talebi ne olursa olsun sanat tarihine bıraktığı şey ressamın hareket noktasından çok farklı olabiliyor. İşte Velazquez'in Nedimeler'de  sadece ustalıklı ve inanılmaz bir şekilde ayrıntıcı boyama tarzı değil, mekanda optik bir yardımcı olarak aynayı kullanarak onu görüntüyü sağlayan görsel ve anlamsal bir araca dönüştürmesi  eserin çağını aşarak böyle bir nitelik kazanmasına neden oluyor.  Ayrıca yine ayna yardımıyla mekansal uzamı deforme ederek o tarihten epey epey sonra oluşacak olan kübizmin de yapı taşlarını oluşturuyor. 
  Tüm bunların dışında beş yaşındaki sarışın, ürkünç ve  kibirli prenses ve yanındaki ablak yüzlü cüce bence sanat tarihinin unutulmaz karakterleri arasında nadide yerlere sahip. Bana "Nedimeler" i uzun bir aradan sonra tekrar düşündüren ve bu yazıyı yazdıran Mike Worrall'ın  alttaki resmi bu düşüncede bana katılan birçok kişi olduğunun  kanıtı  galiba.